Kandydat powinien sprawdzić rekrutera zanim wyśle dodatkowe dokumenty, zapłaci za cokolwiek albo zainstaluje aplikację z przesłanego linku. Prawdziwa nazwa firmy w ogłoszeniu nie potwierdza jeszcze, że pisząca osoba działa w jej imieniu. Najbezpieczniej oddzielić zwykłą aplikację od żądań, które nie pasują do jej etapu.
To poradnik z perspektywy osoby szukającej pracy, a nie pracodawcy weryfikującego kandydata. Nie rozstrzyga, czy konkretna oferta jest oszustwem. Pomaga zatrzymać się przed przekazaniem danych lub pieniędzy i zadać pytania, na które uczciwy rekruter powinien umieć odpowiedzieć.
Sprawdź rekrutera niezależnym kanałem
Porównaj nazwę firmy, domenę e-mail, nazwę stanowiska i miejsce pracy z informacjami opublikowanymi przez samą organizację. NIP, wpis w CEIDG lub KRS mogą potwierdzić istnienie podmiotu, ale nie dowodzą, że osoba pisząca na komunikatorze ma prawo go reprezentować. Nie wystarczy też logo w wiadomości.
Odszukaj kontakt na oficjalnej stronie firmy lub w jej zweryfikowanym profilu i zapytaj, czy rekrutacja jest prowadzona. Nie korzystaj z numeru telefonu lub linku podanego wyłącznie w podejrzanej rozmowie. Zadbaj o to, aby pytanie nie zawierało więcej danych, niż trzeba: nazwa stanowiska, data wiadomości i imię osoby kontaktującej zwykle wystarczą.
Rozpoznaj żądania niepasujące do etapu aplikacji
CV przesłane na sprawdzony adres może być zwykłym elementem rekrutacji. Inaczej należy ocenić presję na opłatę, przekazanie kodu logowania, uruchomienie zdalnego dostępu albo użycie własnego konta do cudzych przelewów. Policja ostrzega przed oszustwami wykorzystującymi pozór kontaktu rekrutacyjnego, w których sprawcy próbują nakłonić rozmówcę do działań finansowych lub technicznych. Zobacz ostrzeżenie Policji dotyczące oszustwa na rekrutera.
Nie wpłacaj pieniędzy za "aktywację", szkolenie, pakiet startowy, badanie lub rezerwację rozmowy tylko dlatego, że żądanie przyszło z ogłoszenia. Nie przekazuj loginów, kodów autoryzacyjnych ani danych do bankowości. Nie udostępniaj rachunku do przyjmowania lub przesyłania pieniędzy dla obcej osoby.
Dane potrzebne później nie są zakazane zawsze
Ostrożność nie oznacza, że rekrutacja nigdy nie wymaga danych. W zależności od etapu i celu mogą pojawić się później na przykład dane do umowy, rachunek do wynagrodzenia lub PESEL. Różnica polega na tym, czy znasz podmiot, podstawę i cel przekazania danych oraz czy etap rzeczywiście tego wymaga.
UODO przypomina, że pracodawca nie powinien zbierać danych nadmiarowych ani na zapas, a część danych o kandydacie jest związana z konkretnym celem rekrutacji. Przed wysłaniem dokumentu warto sprawdzić materiał UODO o danych w rekrutacji. Skan dowodu i PESEL nie powinny być automatyczną odpowiedzią na pierwszy kontakt. Poproś o wyjaśnienie, kto jest administratorem danych, po co ich potrzebuje i na jakim etapie procesu.
Zastosuj prostą tabelę pytań i działań
| Sygnał | Pytanie | Co zrobić |
|---|---|---|
| Wiadomość z prywatnego adresu | Czy firma potwierdza tę osobę i nabór? | Zweryfikuj przez oficjalny kontakt. |
| Prośba o opłatę | Za co dokładnie mam zapłacić i dlaczego teraz? | Nie płać pod presją, sprawdź ofertę. |
| Prośba o skan dowodu lub PESEL | Jaka jest podstawa i cel przetwarzania? | Wstrzymaj wysyłkę do wyjaśnienia. |
| Link do aplikacji lub kodu | Czy to jest konieczne do rozmowy? | Nie instaluj i nie podawaj kodów. |
Jedna nietypowa prośba nie musi przesądzać o oszustwie. Kilka niespójności, presja czasu i brak potwierdzenia przez oficjalny kanał są powodem, by przerwać rozmowę do wyjaśnienia.
Przydatne jest również sprawdzenie, czy opis pracy jest konkretny: kto zatrudnia, gdzie będzie wykonywana praca, jaki jest rodzaj umowy i jak wygląda kolejny etap. Ogólnikowa obietnica wysokiego zarobku nie jest sama w sobie dowodem oszustwa, ale nie powinna zastępować odpowiedzi na podstawowe pytania.
Co zrobić po wysłaniu CV, dokumentów lub pieniędzy
Rozdziel działania według tego, co faktycznie przekazałeś. Po wysłaniu CV zachowaj wiadomości i sprawdź, czy nie zawiera ono danych, których nie chcesz dalej udostępniać. Po wysłaniu skanu dokumentu lub PESEL rozważ zastrzeżenie PESEL. Usługa rządowa wyjaśnia, jak to zrobić przez internet lub w urzędzie, oraz jakie ograniczenie daje zastrzeżenie przy niektórych umowach finansowych. Skorzystaj z oficjalnej instrukcji zastrzeżenia PESEL.
Po płatności skontaktuj się z bankiem przez jego oficjalny kanał, opisz zdarzenie i zapytaj o dostępne możliwości. Nie obiecuj sobie cofnięcia przelewu - zależy ono od okoliczności. Zawiadom Policję i zgłoś ogłoszenie administratorowi portalu. Jeśli podałeś dane logowania lub kod bankowy, niezwłocznie poinformuj bank. W przypadku innych kont skontaktuj się z dostawcą usługi i zabezpiecz dostęp z bezpiecznego urządzenia. Jeżeli zainstalowałeś aplikację umożliwiającą zdalny dostęp, nie używaj tego urządzenia do logowania do banku do czasu sprawdzenia go przez specjalistę.
Nie usuwaj od razu rozmowy ani potwierdzeń, nawet jeśli budzą wstyd lub złość. Zrób kopię informacji o dacie, adresie strony i użytym rachunku, a następnie zakończ kontakt. Materiał powinien odzwierciedlać to, co rzeczywiście otrzymałeś, bez dopisywania brakujących elementów i bez publicznego ujawniania danych rozmówcy.
Nie próbuj samodzielnie sprawdzać sprawcy
Nie zakładaj fałszywej tożsamości, nie umawiaj spotkania w celu "złapania" rekrutera i nie publikuj danych rozmówcy w mediach społecznościowych. Takie działania mogą zwiększyć ryzyko i utrudnić uporządkowanie materiału. Zachowaj ogłoszenie, link, wiadomości, numery rachunków i potwierdzenia płatności w ich pierwotnej formie.
Jeżeli potrzebujesz wyjaśnić konkretną rozbieżność przed decyzją, sprawdź zakres weryfikacji informacji. Warto również przeczytać, jakie są granice działań detektywa. Podczas pierwszego kontaktu nie wysyłaj skanów dowodu ani haseł - wystarczy cel i krótki opis sytuacji.
Pytania o fałszywe ogłoszenie o pracę
Czy wpis w KRS albo CEIDG potwierdza rekrutera?
Potwierdza istnienie podmiotu, ale nie tożsamość ani umocowanie osoby, która się kontaktuje. Potwierdź rekrutację przez niezależny, oficjalny kanał firmy.
Czy PESEL i rachunek bankowy są zawsze podejrzane?
Nie. Mogą być potrzebne później, na przykład przy formalnościach zatrudnienia. Na początku pytaj o cel, podstawę i etap, a dane przekazuj dopiero zweryfikowanemu podmiotowi.
Czy bank na pewno cofnie przelew?
Nie ma takiej gwarancji. Szybki kontakt z bankiem może pomóc ustalić dostępne działania, ale ich wynik zależy od okoliczności sprawy.
Czy zastrzeżenie PESEL usuwa wszystkie skutki wyłudzenia?
Nie. Jest jednym z działań ochronnych, a jego zakres wynika z przepisów i procedur podmiotów, które sprawdzają zastrzeżenie. Nie zastępuje kontaktu z bankiem, Policją i właściwymi usługodawcami.

